Èrò Ni Gbẹ̀gìrì

A little over a month ago, after watching an episode of Bob Hearts Abishola, my older daughter and I went into a conversation about Generation 1.5 of African immigrants in the US, that is, those whose parents (the .5) were born in another country. (By the way, the show is worth watching for the generally sensitive way--Uncle and Aunti often come close to the edge--it makes fun of the pressure of alienation, assimilation, and other matters of precarious immigrant life. The Yorùbá code-mixing is consistently good, and the same goes for the English subtitling. The near total exclusion of racism is troubling, I must admit. But this is not a full review of Bob Hearts Abishola.) The episode I am referring to here deals with the unnoticed considerable stress that the very young Délé (Travis Wolfe, Jr) suffers internally from the extent he goes to conceal his talents and interests in choreography from his mother who seems hell bent on shoehorning the boy’s future into a life ...

Pius Adébọ́lá Adésanmí: Photo by A. Adéẹ̀kọ́ It’s been a year ago now that I read anybody refer to me as “ọ́ga miì!” Death ensured that Pius Adésanmí will never call me that again.  That ritual began nearly 20 years ago when I first emailed him in anger—he was then at Penn State University—after reading his, to my mind, brash, unfriendly, evaluation of Ngũgĩ wa Thion’g’o’s hard left politics of literary language. He looked up my work phone number (I was then at the University of Colorado, Boulder), called me up, and we ironed things out. He “confessed” his “sins,” was absolved, and as penance—that is what I told him it was—he sent me a signed copy of his book, The Wayfarer & Other Poems .   In 2014, when Professor AbdulRasheed Na’Allah, the founding Vice Chancellor of Kwara State University (Nigeria), asked me to direct the Abiola Irele Seminar in Criticism and Theory, he instantly approved my recommendation that Pius Adésanmí be hired and made the director i...

Ó Dígbà O, Ọ̀rẹ́ẹ̀ Mi  Photo: Diípọ̀ Oyèlẹ́yẹ Ikú lòpin àwa ènìyàn, àtì’wọ̀fà, àt’olówó, ikú lòpin àwa ènìyàn.   -- Yusuf Ọlátúnjí Igbèsè nikú, kò sẹ́ni tí ò níí san!   Ikú lòpin ohun gbogbo. Ènìyàn ò sunwọ̀n láàyè, ọjọ́ a bá kú làá dère. Òkú ò mọ̀’ye a dágọ̀, orí imú ní fií gbé e kiri. Yàtọ̀ sí gbólóhùn tí mo fà yọ nínú àwo rẹ́kọ́ọ̀dù kan tí ògbólógbòó onísákárà, olóògbé Yusuf Ọlátúnjí ṣe (n ò rántí ọdún náà mọ́), òwe ni gbogbo àwọn ìfáárà tí mo kọ sókè yìí. Ẹ ó sì mọ ìdí tí mo fi lò wọ́n bí ẹ bá ti ńka búlọ́ọ̀gì yìí síwájú sí i.   Ikú lorúkọ tí à á pe títán ìmí fún gbogbo ẹ̀dá abẹ̀mí. Ènìyàn ńkú. Ẹrankó le kú. Ewéko le kú. Ọ̀pẹ á máa kú. Igi á máa a kú. Ṣùgbọ́n ilẹ̀ kìí kú. Ṣíṣá ni ilẹ̀ ńṣá. Èyí já sí pé ikú kọ́ lòpin ohun gbogbo. Òòrùn á máa wọ̀. Ṣùgbọ́n iná le kú, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kìí ṣe abẹ̀mí bí àwọn yòókù tí a tò sílẹ̀ yìí! Èyí ṣe jẹ́? Kókó àkíyèsí ni wí pé ohun gbogbo tí...

Photo: Ògbógi. by Adélékè Adéẹ̀kọ́ Lọ́sẹ̀ bíi mélòó kan sẹ́hìn, "Èrò Ni Gbẹ̀gìrì" ṣe ìlérí àgbéyẹ̀wò orísun ẹ̀tọ́. Bí iṣẹ́ kò bá pẹ́ ni, a kìí pẹ́ iṣẹ́. 1: Òfin jẹ́ orísun pàtàkì fún ẹ̀tọ́. Àwùjọ ẹ̀dá ni ó máa ńfòfin lélẹ̀ lórí ohun tí a lè ṣe, àti bí a ti lè ṣe wọ́n. Ohun tó bófin mu máa ńsábà jẹ́ ohun tó lẹ́tọ̀ọ́. Ohun tí ó lòdì sófin le má lẹ́tọ̀ọ́. Ènìyàn ni òfin máa ńdè. Òfin kìí mú igi, kìí mú ọ̀pẹ, kìi ́mú ẹranko. Òfin le mú olúwa àwọn nǹkan wọ̀nyí. (Bí ajá bá tilẹ̀ rò pé òun là ńbẹ̀rù, gbogbo wa la mọ̀ pé alájá là ńbọ̀wọ̀ fún.) Ẹ̀dá kankan kò lè ṣòfin fúnra rẹ̀ tàbí fún àwùjọ láì jẹ́ wípé ìlú fún un láṣẹ láti ṣe bẹ́ẹ̀. Èyí já sí pé òfin gbọdọ̀ ní àtìlẹ́hìn àṣẹ gbogboògbò. Ìlú, tàbí aláṣẹ, gbọdọ̀ lágbára láti lè mú òfin ṣẹ. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, ẹ̀tọ́ kò ní lójútùú. A lè pe òfin ní ìmúṣẹ ìfẹ́ ìlú tàbí àwùjọ. 2. Àṣà, tàbí gbogbo ìlànà ìbáṣepọ̀ tó bójú...

The following is the text of my contribution to " Metaphors of Time" conference held April 11-12, 2018, at Ohio State University, Columbus, Ohio. I was going to develop it into a chapter for the conference book. But I fell behind. Photo: Òréré Abàyà Te by Adélékè Adéẹ̀kọ́  1: Good morning. I want to begin by saluting the organizers for inviting me to join this very timely forum that is coming up at a time when, on one hand, interest in the teaching and learning of foreign languages in American universities is under tremendous pressure but, on the other hand, the attractions of earning tuition income at global teaching centers in foreign lands continue to drive university planning. Pondering that contradiction is for another time. 2: When I agreed last year to participate in the conference, I thought I had a good grasp of what time and timing entail. After all, how hard could it be to speak for 15 minutes on “a single, accessible metaphor for time used in” ...

Ìbéèrè ni àkọlé àgbéyẹ̀wò wa lọ́tẹ̀ yìí: ǹjẹ́ ẹ̀tọ́ le dínà tàbí dènà ìṣe. Láì déènà pẹnu, ẹ̀tọ́ a máa kó ìṣe níjàánu.  Bí kò bá sí ìlànà ẹ̀tọ́, kò sí bí a ṣe fẹ́ díwọ̀n ìṣe. Níbikíbi tí òṣùnwọ̀n bá wà, ìdènà kò ní gbẹ́yìn. Kínni ẹ̀tọ́? Ìwé  Atúmọ̀ Ède Yorùbá  tí olóògbé Baàjíkí Abẹ́òkúta, Olóyè Isaac O[luwọ́lé], Délànọ̀, ṣe àkójọ̀ rẹ̀, tí ilé ìṣèwé Oxford University Press sì kó jáde ní 1958, fi yé ni wípé, “ẹ̀tọ́” já sí "èyí tí ó yẹ láti ṣe, èyí tí ó dára." Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ inú ìwé ògbufọ̀ tí ìjọ Sẹ́mẹẹ̀sì ṣe agbátẹrù rẹ̀, tí wọ́n sí kó jáde fún ìgbà èkínní ní 1913, ẹ̀tọ́ rọ̀ mọ́ àwọn ọ̀rọ̀ àpọ́nlé tàbí ajúwe wọ̀nyí: "tọ́, yẹ, dára."  Àwọn ọ̀rọ̀ ìṣe tó fara mọ́ ẹ̀tọ́ ni "òtítọ́, òdodo, àǹfàní, ọ̀tún."  Ìwé ògbufọ̀ Sẹ́mẹẹ̀sì àti Atúmọ̀ Délànọ̀ fẹnu kò pé "tọ́" ni gbòǹgbò ẹ̀tọ́. Nídìí èyí, mo ṣe àyẹ̀wò pé kínni wọ́n sọ nípa ọ̀rọ̀ náà. Agbédègbẹyọ̀ ni ìwé Sẹ́mẹẹ̀sì, kìí ṣe atúmọ̀. Yíyí ni ó yí "tọ́" sí èdè gẹ̀ẹ́sì, kò túmọ̀ ...

Léròo tèmi, ìṣe nìkàn fúnra rẹ̀ kò tó gẹ́gẹ́ bí òṣùnwọ̀n ẹ̀tọ́ nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣe ni kò tọ̀nà, àìmọye ìṣe ni wọ́n ṣàìtó. Níwọ̀n ìgbà tó ṣeéṣe kí a rí ìṣe tí kó bá ẹ̀tọ́ mu, a jẹ́ wípé ohun tí ńdarí ẹ̀tọ́ yàtọ̀ sí ohun tí ńdarí ìṣe. A kò lè rí ẹ̀tọ́ gbámú ní pọ́nbélé láì jẹ́ pé ó jẹyọ lára ìṣe. Ìṣe rèé, ọmọlangidi ni; ó tọ́ o, kó tọ́ o, oníṣe kò ní ṣàì ṣe. Ìṣe yóò ṣe bí ó bá ti wu oníṣe. Bí oníṣe bá ti pé “ó yá,”, ẹ̀tọ́ ṣetán o, ẹ̀tọ́ kò ṣetán o, ìṣe yóò jẹ́ ìfẹ́ oníṣe nípè. Agbára ìṣe àti ìfẹ́ nìkàn ti tó fún ìṣe láti ṣe.   Ẹ̀tọ́ nílò ẹ̀rí ọkàn àti, tàbí, òfin tí ó rọ̀ mọ́ èròǹgbà àtí ìfẹ́ ẹ̀dá oníṣe. Èyí túmọ̀ sí wí pé ìṣe ẹlẹ́tọ̀ọ́ so mọ́ nńkan méjì: (i) oníṣe gbọdọ̀ mọ̀ọ́ mọ̀; (ii) àmúṣe tí kò lẹ́tọ̀ọ́—èyí tí àbáyọrí rẹ̀ lè kú sí èṣe, ẹ̀ṣẹ̀, ọ̀ràn—máa ńlẹ́hìn, yálà oníṣe mẹ̀tọ́ọ̀ tàbí kò mẹ̀tọ́, bóyá onítọ̀hún fetí sí ẹ̀rí ọkàn tàbí ó kọtí ọ̀gbọnin s...